كروسينسكى ( مترجم : مهراب اميرى )
208
ده سفرنامه ( فارسى )
مساعده و وامهاى قبلى مقدار يك پنجم از محصول را به كشاورز پرداخت مىنمايد و يك دهم را نيز بابت ماليات به دولت پرداخت مىنمايد . چنانچه بهره مالكانه نقدا دريافت گردد بايستى يك پنجم آن بابت ماليات به دولت پرداخت گردد و اگر مالك شخصا زمين خود را كشت و كار نمايد تنها عوارضى به دولت پرداخت خواهد نمود و بقيه محصول به خود او تعلق خواهد داشت . به گمان من در اراضى « نقد » يا خالصهجات معمولا ماليات نيز به صورت جنس دريافت مىگردد و بطورى كه شنيدهام در پارهاى موارد هم به صورت نقد پرداخت مىشود . در بعضى مواقع شاه عملهجات خود را جهت كشت و كار زمينها مأمور مىنمايد در چنين مواردى بهره مالكانه به صورت جنس دريافت مىگردد واقعا اگر ما تجارت و دادوستد بازرگانى ناچيز ايران را مورد بررسى قرار دهيم و مبالغ گزافى را كه شاه براى لايروبى قنوات پرداخت مىكند درنظر بگيريم متوجه مىشويم كه چرا شاه ماليات و عوارض دولتى را به شيوه جداگانه و مختلف ( نقدى و جنسى ) وصول مىنمايد . در بيشتر نقاط ايران آب كمياب و زمينهاى زراعتى به وسيله قنات و كانالهاى سطحى آبيارى مىشوند زمينهائى كه داراى آب فراوان مىباشند هر جريبى دوازده پوند به فروش مىرسند كشاورزانى كه اضافه بر مازاد كشت و كار خود آب داشته باشند از اين رهگذر سود فراوانى خواهند برد با يك چاه خوب و تعدادى گاو و چندين عمله در بيست و چهار ساعت مىتوان يك زمينى به مساحت دو جريب را آبيارى نمود . بطورى كه كسب اطلاع كردهام زمينهاى كنار رودخانهها ماليات چندانى به دولت پرداخت نمىنمايند چنانچه فردى چنين زمينهاى بايرى را آباد و قابل كشت نمايد براى مدتى از پرداخت ماليات معاف خواهد بود و او مىتواند اين زمين را به فرزندان خود